🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:08:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अच्छाय (पुंलिङ्ग)

अच्छ (स्वच्छ, निर्मल) + अय (जाना, चलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअच्छायःअच्छायौअच्छायाः
द्वितीयाअच्छायम्अच्छायौअच्छायान्
तृतीयाअच्छायेनअच्छायाभ्याम्अच्छायैः
चतुर्थीअच्छायायअच्छायाभ्याम्अच्छायेभ्यः
पञ्चमीअच्छायात् / अच्छायाद्अच्छायाभ्याम्अच्छायेभ्यः
षष्ठीअच्छायस्यअच्छाययोःअच्छायानाम्
सप्तमीअच्छायेअच्छाययोःअच्छायेषु
सम्बोधनहे अच्छायहे अच्छायौहे अच्छायाः

अर्थ: अच्छ (स्वच्छ, निर्मल) + अय (जाना, चलना)
English: without shadow, casting no shadow, RV. x, 27, 14; ŚBr. xiv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अच्छाय (नपुंसकलिङ्ग)

अच्छ (स्वच्छ, निर्मल) + अय (जाना, चलना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअच्छायम्अच्छायेअच्छायानि
द्वितीयाअच्छायम्अच्छायेअच्छायानि
तृतीयाअच्छायेनअच्छायाभ्याम्अच्छायैः
चतुर्थीअच्छायायअच्छायाभ्याम्अच्छायेभ्यः
पञ्चमीअच्छायात् / अच्छायाद्अच्छायाभ्याम्अच्छायेभ्यः
षष्ठीअच्छायस्यअच्छाययोःअच्छायानाम्
सप्तमीअच्छायेअच्छाययोःअच्छायेषु
सम्बोधनहे अच्छायहे अच्छायेहे अच्छायानि

अर्थ: अच्छ (स्वच्छ, निर्मल) + अय (जाना, चलना)
English: without shadow, casting no shadow, RV. x, 27, 14; ŚBr. xiv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें