🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:47:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अज्ञान (पुंलिङ्ग)

"अनजान, बेसमझ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअज्ञानःअज्ञानौअज्ञानाः
द्वितीयाअज्ञानम्अज्ञानौअज्ञानान्
तृतीयाअज्ञानेनअज्ञानाभ्याम्अज्ञानैः
चतुर्थीअज्ञानायअज्ञानाभ्याम्अज्ञानेभ्यः
पञ्चमीअज्ञानात् / अज्ञानाद्अज्ञानाभ्याम्अज्ञानेभ्यः
षष्ठीअज्ञानस्यअज्ञानयोःअज्ञानानाम्
सप्तमीअज्ञानेअज्ञानयोःअज्ञानेषु
सम्बोधनहे अज्ञानहे अज्ञानौहे अज्ञानाः

अर्थ: "अनजान, बेसमझ"
संस्कृत: पर्याय: अविद्या, अहम्मति

📚 अमरकोश में:
• अज्ञान के नाम (१.५.८) — पर्याय: अविद्या, अहंमति, रूप, गन्ध, रस, स्पर्श

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अज्ञान (नपुंसकलिङ्ग)

"अनजान, बेसमझ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअज्ञानम्अज्ञानेअज्ञानानि
द्वितीयाअज्ञानम्अज्ञानेअज्ञानानि
तृतीयाअज्ञानेनअज्ञानाभ्याम्अज्ञानैः
चतुर्थीअज्ञानायअज्ञानाभ्याम्अज्ञानेभ्यः
पञ्चमीअज्ञानात् / अज्ञानाद्अज्ञानाभ्याम्अज्ञानेभ्यः
षष्ठीअज्ञानस्यअज्ञानयोःअज्ञानानाम्
सप्तमीअज्ञानेअज्ञानयोःअज्ञानेषु
सम्बोधनहे अज्ञानहे अज्ञानेहे अज्ञानानि

अर्थ: "अनजान, बेसमझ"
संस्कृत: पर्याय: अविद्या, अहम्मति

📚 अमरकोश में:
• अज्ञान के नाम (१.५.८) — पर्याय: अविद्या, अहंमति, रूप, गन्ध, रस, स्पर्श

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें