🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:33:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अतिपात्य (पुंलिङ्ग)

विलम्बित या स्थगित करने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतिपात्यःअतिपात्यौअतिपात्याः
द्वितीयाअतिपात्यम्अतिपात्यौअतिपात्यान्
तृतीयाअतिपात्येनअतिपात्याभ्याम्अतिपात्यैः
चतुर्थीअतिपात्यायअतिपात्याभ्याम्अतिपात्येभ्यः
पञ्चमीअतिपात्यात् / अतिपात्याद्अतिपात्याभ्याम्अतिपात्येभ्यः
षष्ठीअतिपात्यस्यअतिपात्ययोःअतिपात्यानाम्
सप्तमीअतिपात्येअतिपात्ययोःअतिपात्येषु
सम्बोधनहे अतिपात्यहे अतिपात्यौहे अतिपात्याः

अर्थ: विलम्बित या स्थगित करने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अतिपात्य (नपुंसकलिङ्ग)

विलम्बित या स्थगित करने योग्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअतिपात्यम्अतिपात्येअतिपात्यानि
द्वितीयाअतिपात्यम्अतिपात्येअतिपात्यानि
तृतीयाअतिपात्येनअतिपात्याभ्याम्अतिपात्यैः
चतुर्थीअतिपात्यायअतिपात्याभ्याम्अतिपात्येभ्यः
पञ्चमीअतिपात्यात् / अतिपात्याद्अतिपात्याभ्याम्अतिपात्येभ्यः
षष्ठीअतिपात्यस्यअतिपात्ययोःअतिपात्यानाम्
सप्तमीअतिपात्येअतिपात्ययोःअतिपात्येषु
सम्बोधनहे अतिपात्यहे अतिपात्येहे अतिपात्यानि

अर्थ: विलम्बित या स्थगित करने योग्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬