🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अत्ययित (पुंलिङ्ग)

बढ़ा हुआ, आगे निकला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअत्ययितःअत्ययितौअत्ययिताः
द्वितीयाअत्ययितम्अत्ययितौअत्ययितान्
तृतीयाअत्ययितेनअत्ययिताभ्याम्अत्ययितैः
चतुर्थीअत्ययितायअत्ययिताभ्याम्अत्ययितेभ्यः
पञ्चमीअत्ययितात् / अत्ययिताद्अत्ययिताभ्याम्अत्ययितेभ्यः
षष्ठीअत्ययितस्यअत्ययितयोःअत्ययितानाम्
सप्तमीअत्ययितेअत्ययितयोःअत्ययितेषु
सम्बोधनहे अत्ययितहे अत्ययितौहे अत्ययिताः

अर्थ: बढ़ा हुआ, आगे निकला हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अत्ययित (नपुंसकलिङ्ग)

बढ़ा हुआ, आगे निकला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअत्ययितम्अत्ययितेअत्ययितानि
द्वितीयाअत्ययितम्अत्ययितेअत्ययितानि
तृतीयाअत्ययितेनअत्ययिताभ्याम्अत्ययितैः
चतुर्थीअत्ययितायअत्ययिताभ्याम्अत्ययितेभ्यः
पञ्चमीअत्ययितात् / अत्ययिताद्अत्ययिताभ्याम्अत्ययितेभ्यः
षष्ठीअत्ययितस्यअत्ययितयोःअत्ययितानाम्
सप्तमीअत्ययितेअत्ययितयोःअत्ययितेषु
सम्बोधनहे अत्ययितहे अत्ययितेहे अत्ययितानि

अर्थ: बढ़ा हुआ, आगे निकला हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें