🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:58:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अदक्ष (पुंलिङ्ग)

अद (खाने वाला, निगलने वाला) + क्ष (नाश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदक्षःअदक्षौअदक्षाः
द्वितीयाअदक्षम्अदक्षौअदक्षान्
तृतीयाअदक्षेणअदक्षाभ्याम्अदक्षैः
चतुर्थीअदक्षायअदक्षाभ्याम्अदक्षेभ्यः
पञ्चमीअदक्षात् / अदक्षाद्अदक्षाभ्याम्अदक्षेभ्यः
षष्ठीअदक्षस्यअदक्षयोःअदक्षाणाम्
सप्तमीअदक्षेअदक्षयोःअदक्षेषु
सम्बोधनहे अदक्षहे अदक्षौहे अदक्षाः

अर्थ: अद (खाने वाला, निगलने वाला) + क्ष (नाश)
English: not dexterous, unskilful, awkward.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

अद (खाने वाला, निगलने वाला) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदक्षम्अदक्षेअदक्षाणि
द्वितीयाअदक्षम्अदक्षेअदक्षाणि
तृतीयाअदक्षेणअदक्षाभ्याम्अदक्षैः
चतुर्थीअदक्षायअदक्षाभ्याम्अदक्षेभ्यः
पञ्चमीअदक्षात् / अदक्षाद्अदक्षाभ्याम्अदक्षेभ्यः
षष्ठीअदक्षस्यअदक्षयोःअदक्षाणाम्
सप्तमीअदक्षेअदक्षयोःअदक्षेषु
सम्बोधनहे अदक्षहे अदक्षेहे अदक्षाणि

अर्थ: अद (खाने वाला, निगलने वाला) + क्ष (अन्तर्धान, हानि)
English: not dexterous, unskilful, awkward.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें