🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:43:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अदक्षिण (पुंलिङ्ग)

"जो दायाँ न हो, बायाँ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदक्षिणःअदक्षिणौअदक्षिणाः / अदक्षिणे
द्वितीयाअदक्षिणम्अदक्षिणौअदक्षिणान्
तृतीयाअदक्षिणेनअदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणैः
चतुर्थीअदक्षिणस्मैअदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणेभ्यः
पञ्चमीअदक्षिणस्मात् / अदक्षिणस्माद् / अदक्षिणात् / अदक्षिणाद्अदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणेभ्यः
षष्ठीअदक्षिणस्यअदक्षिणयोःअदक्षिणेषाम्
सप्तमीअदक्षिणस्मिन् / अदक्षिणेअदक्षिणयोःअदक्षिणेषु
सम्बोधनहे अदक्षिणहे अदक्षिणौहे अदक्षिणाः / हे अदक्षिणे

अर्थ: "जो दायाँ न हो, बायाँ"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदक्षिण (नपुंसकलिङ्ग)

"जो दायाँ न हो, बायाँ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदक्षिणम्अदक्षिणेअदक्षिणानि
द्वितीयाअदक्षिणम्अदक्षिणेअदक्षिणानि
तृतीयाअदक्षिणेनअदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणैः
चतुर्थीअदक्षिणस्मैअदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणेभ्यः
पञ्चमीअदक्षिणस्मात् / अदक्षिणस्माद् / अदक्षिणात् / अदक्षिणाद्अदक्षिणाभ्याम्अदक्षिणेभ्यः
षष्ठीअदक्षिणस्यअदक्षिणयोःअदक्षिणेषाम्
सप्तमीअदक्षिणस्मिन् / अदक्षिणेअदक्षिणयोःअदक्षिणेषु
सम्बोधनहे अदक्षिणहे अदक्षिणेहे अदक्षिणानि

अर्थ: "जो दायाँ न हो, बायाँ"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬