🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:18:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अदातृ (पुंलिङ्ग)

"न देनेवाला, कृपण "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदाताअदातारौअदातारः
द्वितीयाअदातारम्अदातारौअदातॄन्
तृतीयाअदात्राअदातृभ्याम्अदातृभिः
चतुर्थीअदात्रेअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
पञ्चमीअदातुःअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
षष्ठीअदातुःअदात्रोःअदातॄणाम्
सप्तमीअदातरिअदात्रोःअदातृषु
सम्बोधनहे अदातःहे अदातारौहे अदातारः

अर्थ: "न देनेवाला, कृपण "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदातृ (स्त्रीलिङ्ग)

"न देनेवाला, कृपण "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदाताअदातरौअदातरः
द्वितीयाअदातरम्अदातरौअदातॄः
तृतीयाअदात्राअदातृभ्याम्अदातृभिः
चतुर्थीअदात्रेअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
पञ्चमीअदातुःअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
षष्ठीअदातुःअदात्रोःअदातॄणाम्
सप्तमीअदातरिअदात्रोःअदातृषु
सम्बोधनहे अदातःहे अदातरौहे अदातरः

अर्थ: "न देनेवाला, कृपण "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदातृ (नपुंसकलिङ्ग)

"न देनेवाला, कृपण "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदातृअदातृणीअदातॄणि
द्वितीयाअदातृअदातृणीअदातॄणि
तृतीयाअदातृणा / अदात्राअदातृभ्याम्अदातृभिः
चतुर्थीअदातृणे / अदात्रेअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
पञ्चमीअदातृणः / अदातुःअदातृभ्याम्अदातृभ्यः
षष्ठीअदातृणः / अदातुःअदातृणोः / अदात्रोःअदातॄणाम्
सप्तमीअदातृणि / अदातरिअदातृणोः / अदात्रोःअदातृषु
सम्बोधनहे अदातृ / हे अदातःहे अदातृणीहे अदातॄणि

अर्थ: "न देनेवाला, कृपण "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें