🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अदृष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

"बुरी या द्वेषपूर्ण दॄष्टि, कुदॄष्टि"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदृष्टिःअदृष्टीअदृष्टयः
द्वितीयाअदृष्टिम्अदृष्टीअदृष्टीः
तृतीयाअदृष्ट्याअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभिः
चतुर्थीअदृष्टये / अदृष्ट्यैअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
पञ्चमीअदृष्टेः / अदृष्ट्याःअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
षष्ठीअदृष्टेः / अदृष्ट्याःअदृष्ट्योःअदृष्टीनाम्
सप्तमीअदृष्टौ / अदृष्ट्याम्अदृष्ट्योःअदृष्टिषु
सम्बोधनहे अदृष्टेहे अदृष्टीहे अदृष्टयः

अर्थ: "बुरी या द्वेषपूर्ण दॄष्टि, कुदॄष्टि"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदृष्टि (पुंलिङ्ग)

- अंधा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदृष्टिःअदृष्टीअदृष्टयः
द्वितीयाअदृष्टिम्अदृष्टीअदृष्टीन्
तृतीयाअदृष्टिनाअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभिः
चतुर्थीअदृष्टयेअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
पञ्चमीअदृष्टेःअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
षष्ठीअदृष्टेःअदृष्ट्योःअदृष्टीनाम्
सप्तमीअदृष्टौअदृष्ट्योःअदृष्टिषु
सम्बोधनहे अदृष्टेहे अदृष्टीहे अदृष्टयः

अर्थ: - अंधा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अदृष्टि (नपुंसकलिङ्ग)

- अंधा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअदृष्टिअदृष्टिनीअदृष्टीनि
द्वितीयाअदृष्टिअदृष्टिनीअदृष्टीनि
तृतीयाअदृष्टिनाअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभिः
चतुर्थीअदृष्टिने / अदृष्टयेअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
पञ्चमीअदृष्टिनः / अदृष्टेःअदृष्टिभ्याम्अदृष्टिभ्यः
षष्ठीअदृष्टिनः / अदृष्टेःअदृष्टिनोः / अदृष्ट्योःअदृष्टीनाम्
सप्तमीअदृष्टिनि / अदृष्टौअदृष्टिनोः / अदृष्ट्योःअदृष्टिषु
सम्बोधनहे अदृष्टि / हे अदृष्टेहे अदृष्टिनीहे अदृष्टीनि

अर्थ: - अंधा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬