🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:36:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अद्भुत (पुंलिङ्ग)

आश्चर्यजनक, विचित्र, गुढ, अलौकिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्भुतःअद्भुतौअद्भुताः
द्वितीयाअद्भुतम्अद्भुतौअद्भुतान्
तृतीयाअद्भुतेनअद्भुताभ्याम्अद्भुतैः
चतुर्थीअद्भुतायअद्भुताभ्याम्अद्भुतेभ्यः
पञ्चमीअद्भुतात् / अद्भुताद्अद्भुताभ्याम्अद्भुतेभ्यः
षष्ठीअद्भुतस्यअद्भुतयोःअद्भुतानाम्
सप्तमीअद्भुतेअद्भुतयोःअद्भुतेषु
सम्बोधनहे अद्भुतहे अद्भुतौहे अद्भुताः

अर्थ: आश्चर्यजनक, विचित्र, गुढ, अलौकिक
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, हास्य, भयानक

📚 अमरकोश में:
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, हास्य, भयानक, बीभत्स, रौद्र
• अद्भुत (१.७.२०) — पर्याय: विस्मय, आश्चर्य, चित्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अद्भुत (नपुंसकलिङ्ग)

आश्चर्यजनक, विचित्र, गुढ, अलौकिक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्भुतम्अद्भुतेअद्भुतानि
द्वितीयाअद्भुतम्अद्भुतेअद्भुतानि
तृतीयाअद्भुतेनअद्भुताभ्याम्अद्भुतैः
चतुर्थीअद्भुतायअद्भुताभ्याम्अद्भुतेभ्यः
पञ्चमीअद्भुतात् / अद्भुताद्अद्भुताभ्याम्अद्भुतेभ्यः
षष्ठीअद्भुतस्यअद्भुतयोःअद्भुतानाम्
सप्तमीअद्भुतेअद्भुतयोःअद्भुतेषु
सम्बोधनहे अद्भुतहे अद्भुतेहे अद्भुतानि

अर्थ: आश्चर्यजनक, विचित्र, गुढ, अलौकिक
संस्कृत: पर्याय: शृङ्गार, वीर, करुणा, हास्य, भयानक

📚 अमरकोश में:
• शृंगार, वीर, करुण, अद्भुत, हास्य, भयानक, बीभत्स और रौद्र (१.७.१८) — पर्याय: शृंगार, वीर, करुण, हास्य, भयानक, बीभत्स, रौद्र
• अद्भुत (१.७.२०) — पर्याय: विस्मय, आश्चर्य, चित्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें