🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:23:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अद्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्युःअद्यूअद्यवः
द्वितीयाअद्युम्अद्यूअद्यून्
तृतीयाअद्युनाअद्युभ्याम्अद्युभिः
चतुर्थीअद्यवेअद्युभ्याम्अद्युभ्यः
पञ्चमीअद्योःअद्युभ्याम्अद्युभ्यः
षष्ठीअद्योःअद्य्वोःअद्यूनाम्
सप्तमीअद्यौअद्य्वोःअद्युषु
सम्बोधनहे अद्योहे अद्यूहे अद्यवः

अर्थ: —
English: not burning or not sharp, RV. vii, 34, 12.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अद्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्युअद्युनीअद्यूनि
द्वितीयाअद्युअद्युनीअद्यूनि
तृतीयाअद्युनाअद्युभ्याम्अद्युभिः
चतुर्थीअद्युने / अद्यवेअद्युभ्याम्अद्युभ्यः
पञ्चमीअद्युनः / अद्योःअद्युभ्याम्अद्युभ्यः
षष्ठीअद्युनः / अद्योःअद्युनोः / अद्य्वोःअद्यूनाम्
सप्तमीअद्युनि / अद्यौअद्युनोः / अद्य्वोःअद्युषु
सम्बोधनहे अद्यु / हे अद्योहे अद्युनीहे अद्यूनि

अर्थ: —
English: not burning or not sharp, RV. vii, 34, 12.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें