🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:52:10 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अद्योतक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्योतकःअद्योतकौअद्योतकाः
द्वितीयाअद्योतकम्अद्योतकौअद्योतकान्
तृतीयाअद्योतकेनअद्योतकाभ्याम्अद्योतकैः
चतुर्थीअद्योतकायअद्योतकाभ्याम्अद्योतकेभ्यः
पञ्चमीअद्योतकात् / अद्योतकाद्अद्योतकाभ्याम्अद्योतकेभ्यः
षष्ठीअद्योतकस्यअद्योतकयोःअद्योतकानाम्
सप्तमीअद्योतकेअद्योतकयोःअद्योतकेषु
सम्बोधनहे अद्योतकहे अद्योतकौहे अद्योतकाः

अर्थ: —
English: not expressing or denoting, Pāṇ. i, 4, 93, Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अद्योतक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअद्योतकम्अद्योतकेअद्योतकानि
द्वितीयाअद्योतकम्अद्योतकेअद्योतकानि
तृतीयाअद्योतकेनअद्योतकाभ्याम्अद्योतकैः
चतुर्थीअद्योतकायअद्योतकाभ्याम्अद्योतकेभ्यः
पञ्चमीअद्योतकात् / अद्योतकाद्अद्योतकाभ्याम्अद्योतकेभ्यः
षष्ठीअद्योतकस्यअद्योतकयोःअद्योतकानाम्
सप्तमीअद्योतकेअद्योतकयोःअद्योतकेषु
सम्बोधनहे अद्योतकहे अद्योतकेहे अद्योतकानि

अर्थ: —
English: not expressing or denoting, Pāṇ. i, 4, 93, Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें