🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:26:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अधर (पुंलिङ्ग)

नीचे का, अवर, निचला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअधरःअधरौअधराः
द्वितीयाअधरम्अधरौअधरान्
तृतीयाअधरेणअधराभ्याम्अधरैः
चतुर्थीअधरायअधराभ्याम्अधरेभ्यः
पञ्चमीअधरात् / अधराद्अधराभ्याम्अधरेभ्यः
षष्ठीअधरस्यअधरयोःअधराणाम्
सप्तमीअधरेअधरयोःअधरेषु
सम्बोधनहे अधरहे अधरौहे अधराः

अर्थ: नीचे का, अवर, निचला
संस्कृत: पर्याय: ओष्ठ, रदनच्छद, दशनवासस्

📚 अमरकोश में:
• होंठ (२.६.९१) — पर्याय: ओष्ठ, रदनच्छद, दशनवासस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अधर (नपुंसकलिङ्ग)

नीचे का, अवर, निचला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअधरम्अधरेअधराणि
द्वितीयाअधरम्अधरेअधराणि
तृतीयाअधरेणअधराभ्याम्अधरैः
चतुर्थीअधरस्मैअधराभ्याम्अधरेभ्यः
पञ्चमीअधरस्मात् / अधरस्माद् / अधरात् / अधराद्अधराभ्याम्अधरेभ्यः
षष्ठीअधरस्यअधरयोःअधरेषाम्
सप्तमीअधरस्मिन् / अधरेअधरयोःअधरेषु
सम्बोधनहे अधरहे अधरेहे अधराणि

अर्थ: नीचे का, अवर, निचला
संस्कृत: पर्याय: ओष्ठ, रदनच्छद, दशनवासस्

📚 अमरकोश में:
• होंठ (२.६.९१) — पर्याय: ओष्ठ, रदनच्छद, दशनवासस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें