🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:49:29 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अधिकत्व (नपुंसकलिङ्ग)

अधिक (परिमाप में बढ़कर, अधिक संख्यावाला) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअधिकत्वम्अधिकत्वेअधिकत्वानि
द्वितीयाअधिकत्वम्अधिकत्वेअधिकत्वानि
तृतीयाअधिकत्वेनअधिकत्वाभ्याम्अधिकत्वैः
चतुर्थीअधिकत्वायअधिकत्वाभ्याम्अधिकत्वेभ्यः
पञ्चमीअधिकत्वात् / अधिकत्वाद्अधिकत्वाभ्याम्अधिकत्वेभ्यः
षष्ठीअधिकत्वस्यअधिकत्वयोःअधिकत्वानाम्
सप्तमीअधिकत्वेअधिकत्वयोःअधिकत्वेषु
सम्बोधनहे अधिकत्वहे अधिकत्वेहे अधिकत्वानि

अर्थ: अधिक (परिमाप में बढ़कर, अधिक संख्यावाला) + त्व (भिन्न)
English: = -ता q.v.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬