🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:09:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्यक्ष (पुंलिङ्ग)

"अधिगतम् अक्षम् इन्द्रियम्, अध्यक्ष्णोति व्याप्नोति इति-अधि+अक्ष+अच्" "गोचर,दृश्य"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्यक्षःअध्यक्षौअध्यक्षाः
द्वितीयाअध्यक्षम्अध्यक्षौअध्यक्षान्
तृतीयाअध्यक्षेणअध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षैः
चतुर्थीअध्यक्षायअध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षेभ्यः
पञ्चमीअध्यक्षात् / अध्यक्षाद्अध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षेभ्यः
षष्ठीअध्यक्षस्यअध्यक्षयोःअध्यक्षाणाम्
सप्तमीअध्यक्षेअध्यक्षयोःअध्यक्षेषु
सम्बोधनहे अध्यक्षहे अध्यक्षौहे अध्यक्षाः

अर्थ: "अधिगतम् अक्षम् इन्द्रियम्, अध्यक्ष्णोति व्याप्नोति इति-अधि+अक्ष+अच्" "गोचर,दृश्य"
संस्कृत: पर्याय: अधिकृत, वल्लभ

📚 अमरकोश में:
• अधिकारी (२.८.६) — पर्याय: अधिकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अध्यक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

"अधिगतम् अक्षम् इन्द्रियम्, अध्यक्ष्णोति व्याप्नोति इति-अधि+अक्ष+अच्" "गोचर,दृश्य"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्यक्षम्अध्यक्षेअध्यक्षाणि
द्वितीयाअध्यक्षम्अध्यक्षेअध्यक्षाणि
तृतीयाअध्यक्षेणअध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षैः
चतुर्थीअध्यक्षायअध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षेभ्यः
पञ्चमीअध्यक्षात् / अध्यक्षाद्अध्यक्षाभ्याम्अध्यक्षेभ्यः
षष्ठीअध्यक्षस्यअध्यक्षयोःअध्यक्षाणाम्
सप्तमीअध्यक्षेअध्यक्षयोःअध्यक्षेषु
सम्बोधनहे अध्यक्षहे अध्यक्षेहे अध्यक्षाणि

अर्थ: "अधिगतम् अक्षम् इन्द्रियम्, अध्यक्ष्णोति व्याप्नोति इति-अधि+अक्ष+अच्" "गोचर,दृश्य"
संस्कृत: पर्याय: अधिकृत, वल्लभ

📚 अमरकोश में:
• अधिकारी (२.८.६) — पर्याय: अधिकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें