🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:46:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्यवसाय (पुंलिङ्ग)

प्रयास,प्रयत्न,परिश्रम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्यवसायःअध्यवसायौअध्यवसायाः
द्वितीयाअध्यवसायम्अध्यवसायौअध्यवसायान्
तृतीयाअध्यवसायेनअध्यवसायाभ्याम्अध्यवसायैः
चतुर्थीअध्यवसायायअध्यवसायाभ्याम्अध्यवसायेभ्यः
पञ्चमीअध्यवसायात् / अध्यवसायाद्अध्यवसायाभ्याम्अध्यवसायेभ्यः
षष्ठीअध्यवसायस्यअध्यवसाययोःअध्यवसायानाम्
सप्तमीअध्यवसायेअध्यवसाययोःअध्यवसायेषु
सम्बोधनहे अध्यवसायहे अध्यवसायौहे अध्यवसायाः

अर्थ: प्रयास,प्रयत्न,परिश्रम
संस्कृत: पर्याय: उत्साह

📚 अमरकोश में:
• उत्साह (१.७.३१) — पर्याय: उत्साह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬