🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:12:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्यात्म (पुंलिङ्ग)

आत्मनः संबद्धम् आत्मा या व्यक्ति से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्यात्मःअध्यात्मौअध्यात्माः
द्वितीयाअध्यात्मम्अध्यात्मौअध्यात्मान्
तृतीयाअध्यात्मेनअध्यात्माभ्याम्अध्यात्मैः
चतुर्थीअध्यात्मायअध्यात्माभ्याम्अध्यात्मेभ्यः
पञ्चमीअध्यात्मात् / अध्यात्माद्अध्यात्माभ्याम्अध्यात्मेभ्यः
षष्ठीअध्यात्मस्यअध्यात्मयोःअध्यात्मानाम्
सप्तमीअध्यात्मेअध्यात्मयोःअध्यात्मेषु
सम्बोधनहे अध्यात्महे अध्यात्मौहे अध्यात्माः

अर्थ: आत्मनः संबद्धम् आत्मा या व्यक्ति से संबंध रखने वाला

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अध्यात्म (नपुंसकलिङ्ग)

आत्मनः संबद्धम् आत्मा या व्यक्ति से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्यात्मम्अध्यात्मेअध्यात्मानि
द्वितीयाअध्यात्मम्अध्यात्मेअध्यात्मानि
तृतीयाअध्यात्मेनअध्यात्माभ्याम्अध्यात्मैः
चतुर्थीअध्यात्मायअध्यात्माभ्याम्अध्यात्मेभ्यः
पञ्चमीअध्यात्मात् / अध्यात्माद्अध्यात्माभ्याम्अध्यात्मेभ्यः
षष्ठीअध्यात्मस्यअध्यात्मयोःअध्यात्मानाम्
सप्तमीअध्यात्मेअध्यात्मयोःअध्यात्मेषु
सम्बोधनहे अध्यात्महे अध्यात्मेहे अध्यात्मानि

अर्थ: आत्मनः संबद्धम् आत्मा या व्यक्ति से संबंध रखने वाला

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬