🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:13:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्याहार (पुंलिङ्ग)

न्यूनपदता को पूरा करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्याहारःअध्याहारौअध्याहाराः
द्वितीयाअध्याहारम्अध्याहारौअध्याहारान्
तृतीयाअध्याहारेणअध्याहाराभ्याम्अध्याहारैः
चतुर्थीअध्याहारायअध्याहाराभ्याम्अध्याहारेभ्यः
पञ्चमीअध्याहारात् / अध्याहाराद्अध्याहाराभ्याम्अध्याहारेभ्यः
षष्ठीअध्याहारस्यअध्याहारयोःअध्याहाराणाम्
सप्तमीअध्याहारेअध्याहारयोःअध्याहारेषु
सम्बोधनहे अध्याहारहे अध्याहारौहे अध्याहाराः

अर्थ: न्यूनपदता को पूरा करना
संस्कृत: पर्याय: तर्क, ऊह, नूनम्, हुम्

📚 अमरकोश में:
• तर्क के नाम (१.५.४) — पर्याय: तर्क, ऊह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬