🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:58:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्वग (पुंलिङ्ग)

मार्ग चलने वाला,यात्री,बटोही

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वगःअध्वगौअध्वगाः
द्वितीयाअध्वगम्अध्वगौअध्वगान्
तृतीयाअध्वगेनअध्वगाभ्याम्अध्वगैः
चतुर्थीअध्वगायअध्वगाभ्याम्अध्वगेभ्यः
पञ्चमीअध्वगात् / अध्वगाद्अध्वगाभ्याम्अध्वगेभ्यः
षष्ठीअध्वगस्यअध्वगयोःअध्वगानाम्
सप्तमीअध्वगेअध्वगयोःअध्वगेषु
सम्बोधनहे अध्वगहे अध्वगौहे अध्वगाः

अर्थ: मार्ग चलने वाला,यात्री,बटोही
संस्कृत: पर्याय: अध्वनीन, अध्वन्य, पान्थ, पथिक

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वनीन, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, राष्ट्र, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अध्वग (नपुंसकलिङ्ग)

मार्ग चलने वाला,यात्री,बटोही

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वगम्अध्वगेअध्वगानि
द्वितीयाअध्वगम्अध्वगेअध्वगानि
तृतीयाअध्वगेनअध्वगाभ्याम्अध्वगैः
चतुर्थीअध्वगायअध्वगाभ्याम्अध्वगेभ्यः
पञ्चमीअध्वगात् / अध्वगाद्अध्वगाभ्याम्अध्वगेभ्यः
षष्ठीअध्वगस्यअध्वगयोःअध्वगानाम्
सप्तमीअध्वगेअध्वगयोःअध्वगेषु
सम्बोधनहे अध्वगहे अध्वगेहे अध्वगानि

अर्थ: मार्ग चलने वाला,यात्री,बटोही
संस्कृत: पर्याय: अध्वनीन, अध्वन्य, पान्थ, पथिक
English: road-going, travelling

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वनीन, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, राष्ट्र, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें