🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:02:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्वनीन (पुंलिङ्ग)

यात्रा पर जाने के योग्य,तेज चलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वनीनःअध्वनीनौअध्वनीनाः
द्वितीयाअध्वनीनम्अध्वनीनौअध्वनीनान्
तृतीयाअध्वनीनेनअध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनैः
चतुर्थीअध्वनीनायअध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनेभ्यः
पञ्चमीअध्वनीनात् / अध्वनीनाद्अध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनेभ्यः
षष्ठीअध्वनीनस्यअध्वनीनयोःअध्वनीनानाम्
सप्तमीअध्वनीनेअध्वनीनयोःअध्वनीनेषु
सम्बोधनहे अध्वनीनहे अध्वनीनौहे अध्वनीनाः

अर्थ: यात्रा पर जाने के योग्य,तेज चलने वाला
संस्कृत: पर्याय: अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, राष्ट्र, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अध्वनीन (नपुंसकलिङ्ग)

यात्रा पर जाने के योग्य,तेज चलने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वनीनम्अध्वनीनेअध्वनीनानि
द्वितीयाअध्वनीनम्अध्वनीनेअध्वनीनानि
तृतीयाअध्वनीनेनअध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनैः
चतुर्थीअध्वनीनायअध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनेभ्यः
पञ्चमीअध्वनीनात् / अध्वनीनाद्अध्वनीनाभ्याम्अध्वनीनेभ्यः
षष्ठीअध्वनीनस्यअध्वनीनयोःअध्वनीनानाम्
सप्तमीअध्वनीनेअध्वनीनयोःअध्वनीनेषु
सम्बोधनहे अध्वनीनहे अध्वनीनेहे अध्वनीनानि

अर्थ: यात्रा पर जाने के योग्य,तेज चलने वाला
संस्कृत: पर्याय: अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक

📚 अमरकोश में:
• यात्री (२.८.१७) — पर्याय: अध्वग, अध्वन्य, पान्थ, पथिक, स्वामी, अमात्य, मित्र, कोष, राष्ट्र, दुर्ग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬