🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:46:30 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अध्वर (पुंलिङ्ग)

यज्ञ,धार्मिक संस्कार,सोमयाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वरःअध्वरौअध्वराः
द्वितीयाअध्वरम्अध्वरौअध्वरान्
तृतीयाअध्वरेणअध्वराभ्याम्अध्वरैः
चतुर्थीअध्वरायअध्वराभ्याम्अध्वरेभ्यः
पञ्चमीअध्वरात् / अध्वराद्अध्वराभ्याम्अध्वरेभ्यः
षष्ठीअध्वरस्यअध्वरयोःअध्वराणाम्
सप्तमीअध्वरेअध्वरयोःअध्वरेषु
सम्बोधनहे अध्वरहे अध्वरौहे अध्वराः

अर्थ: यज्ञ,धार्मिक संस्कार,सोमयाग
संस्कृत: पर्याय: यज्ञ, सव, याग, सप्ततन्तु, मख

📚 अमरकोश में:
• यज्ञ (२.७.१५) — पर्याय: यज्ञ, सव, याग, सप्ततन्तु, मख, क्रतु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अध्वर (नपुंसकलिङ्ग)

अथवा न ध्वरति कुटिलो न भवति नच्+ध्वृ+अच्,ध्वरतिहिंसाकर्मा तत्प्रतिषेधो निपातः अहिंस्र-निरु . " आकाश या वायु

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअध्वरम्अध्वरेअध्वराणि
द्वितीयाअध्वरम्अध्वरेअध्वराणि
तृतीयाअध्वरेणअध्वराभ्याम्अध्वरैः
चतुर्थीअध्वरायअध्वराभ्याम्अध्वरेभ्यः
पञ्चमीअध्वरात् / अध्वराद्अध्वराभ्याम्अध्वरेभ्यः
षष्ठीअध्वरस्यअध्वरयोःअध्वराणाम्
सप्तमीअध्वरेअध्वरयोःअध्वरेषु
सम्बोधनहे अध्वरहे अध्वरेहे अध्वराणि

अर्थ: अथवा न ध्वरति कुटिलो न भवति नच्+ध्वृ+अच्,ध्वरतिहिंसाकर्मा तत्प्रतिषेधो निपातः अहिंस्र-निरु . " आकाश या वायु
संस्कृत: पर्याय: यज्ञ, सव, याग, सप्ततन्तु, मख

📚 अमरकोश में:
• यज्ञ (२.७.१५) — पर्याय: यज्ञ, सव, याग, सप्ततन्तु, मख, क्रतु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें