🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:40:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनच्छ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनच्छःअनच्छौअनच्छाः
द्वितीयाअनच्छम्अनच्छौअनच्छान्
तृतीयाअनच्छेनअनच्छाभ्याम्अनच्छैः
चतुर्थीअनच्छायअनच्छाभ्याम्अनच्छेभ्यः
पञ्चमीअनच्छात् / अनच्छाद्अनच्छाभ्याम्अनच्छेभ्यः
षष्ठीअनच्छस्यअनच्छयोःअनच्छानाम्
सप्तमीअनच्छेअनच्छयोःअनच्छेषु
सम्बोधनहे अनच्छहे अनच्छौहे अनच्छाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कलुष, आविल
English: unclear, turbid.

📚 अमरकोश में:
• मैला जल (१.१०.१४) — पर्याय: कलुष, आविल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनच्छ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनच्छम्अनच्छेअनच्छानि
द्वितीयाअनच्छम्अनच्छेअनच्छानि
तृतीयाअनच्छेनअनच्छाभ्याम्अनच्छैः
चतुर्थीअनच्छायअनच्छाभ्याम्अनच्छेभ्यः
पञ्चमीअनच्छात् / अनच्छाद्अनच्छाभ्याम्अनच्छेभ्यः
षष्ठीअनच्छस्यअनच्छयोःअनच्छानाम्
सप्तमीअनच्छेअनच्छयोःअनच्छेषु
सम्बोधनहे अनच्छहे अनच्छेहे अनच्छानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: कलुष, आविल
English: unclear, turbid.

📚 अमरकोश में:
• मैला जल (१.१०.१४) — पर्याय: कलुष, आविल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें