🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:42:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनर्थक (पुंलिङ्ग)

"अनुपयुक्त,निरर्थक"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनर्थकःअनर्थकौअनर्थकाः
द्वितीयाअनर्थकम्अनर्थकौअनर्थकान्
तृतीयाअनर्थकेनअनर्थकाभ्याम्अनर्थकैः
चतुर्थीअनर्थकायअनर्थकाभ्याम्अनर्थकेभ्यः
पञ्चमीअनर्थकात् / अनर्थकाद्अनर्थकाभ्याम्अनर्थकेभ्यः
षष्ठीअनर्थकस्यअनर्थकयोःअनर्थकानाम्
सप्तमीअनर्थकेअनर्थकयोःअनर्थकेषु
सम्बोधनहे अनर्थकहे अनर्थकौहे अनर्थकाः

अर्थ: "अनुपयुक्त,निरर्थक"
संस्कृत: पर्याय: विप्रलाप, विरोधोक्ति, अबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनर्थक (नपुंसकलिङ्ग)

"अनुपयुक्त,निरर्थक"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनर्थकम्अनर्थकेअनर्थकानि
द्वितीयाअनर्थकम्अनर्थकेअनर्थकानि
तृतीयाअनर्थकेनअनर्थकाभ्याम्अनर्थकैः
चतुर्थीअनर्थकायअनर्थकाभ्याम्अनर्थकेभ्यः
पञ्चमीअनर्थकात् / अनर्थकाद्अनर्थकाभ्याम्अनर्थकेभ्यः
षष्ठीअनर्थकस्यअनर्थकयोःअनर्थकानाम्
सप्तमीअनर्थकेअनर्थकयोःअनर्थकेषु
सम्बोधनहे अनर्थकहे अनर्थकेहे अनर्थकानि

अर्थ: "अनुपयुक्त,निरर्थक"
संस्कृत: पर्याय: विप्रलाप, विरोधोक्ति, अबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें