🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:42:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनवस्कर (पुंलिङ्ग)

"मलरहित,स्वच्छ,साफ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनवस्करःअनवस्करौअनवस्कराः
द्वितीयाअनवस्करम्अनवस्करौअनवस्करान्
तृतीयाअनवस्करेणअनवस्कराभ्याम्अनवस्करैः
चतुर्थीअनवस्करायअनवस्कराभ्याम्अनवस्करेभ्यः
पञ्चमीअनवस्करात् / अनवस्कराद्अनवस्कराभ्याम्अनवस्करेभ्यः
षष्ठीअनवस्करस्यअनवस्करयोःअनवस्कराणाम्
सप्तमीअनवस्करेअनवस्करयोःअनवस्करेषु
सम्बोधनहे अनवस्करहे अनवस्करौहे अनवस्कराः

अर्थ: "मलरहित,स्वच्छ,साफ"
संस्कृत: पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, मृष्ट, निःशोध्य

📚 अमरकोश में:
• साफ़ किया हुआ (३.१.५६) — पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, मृष्ट, निःशोध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनवस्कर (नपुंसकलिङ्ग)

"मलरहित,स्वच्छ,साफ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनवस्करम्अनवस्करेअनवस्कराणि
द्वितीयाअनवस्करम्अनवस्करेअनवस्कराणि
तृतीयाअनवस्करेणअनवस्कराभ्याम्अनवस्करैः
चतुर्थीअनवस्करायअनवस्कराभ्याम्अनवस्करेभ्यः
पञ्चमीअनवस्करात् / अनवस्कराद्अनवस्कराभ्याम्अनवस्करेभ्यः
षष्ठीअनवस्करस्यअनवस्करयोःअनवस्कराणाम्
सप्तमीअनवस्करेअनवस्करयोःअनवस्करेषु
सम्बोधनहे अनवस्करहे अनवस्करेहे अनवस्कराणि

अर्थ: "मलरहित,स्वच्छ,साफ"
संस्कृत: पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, मृष्ट, निःशोध्य

📚 अमरकोश में:
• साफ़ किया हुआ (३.१.५६) — पर्याय: निर्णिक्त, शोधित, मृष्ट, निःशोध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬