🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:58:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनवह्वर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनवह्वरःअनवह्वरौअनवह्वराः
द्वितीयाअनवह्वरम्अनवह्वरौअनवह्वरान्
तृतीयाअनवह्वरेणअनवह्वराभ्याम्अनवह्वरैः
चतुर्थीअनवह्वरायअनवह्वराभ्याम्अनवह्वरेभ्यः
पञ्चमीअनवह्वरात् / अनवह्वराद्अनवह्वराभ्याम्अनवह्वरेभ्यः
षष्ठीअनवह्वरस्यअनवह्वरयोःअनवह्वराणाम्
सप्तमीअनवह्वरेअनवह्वरयोःअनवह्वरेषु
सम्बोधनहे अनवह्वरहे अनवह्वरौहे अनवह्वराः

अर्थ: —
English: not crooked, straightforward, RV. ii, 41, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनवह्वर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनवह्वरम्अनवह्वरेअनवह्वराणि
द्वितीयाअनवह्वरम्अनवह्वरेअनवह्वराणि
तृतीयाअनवह्वरेणअनवह्वराभ्याम्अनवह्वरैः
चतुर्थीअनवह्वरायअनवह्वराभ्याम्अनवह्वरेभ्यः
पञ्चमीअनवह्वरात् / अनवह्वराद्अनवह्वराभ्याम्अनवह्वरेभ्यः
षष्ठीअनवह्वरस्यअनवह्वरयोःअनवह्वराणाम्
सप्तमीअनवह्वरेअनवह्वरयोःअनवह्वरेषु
सम्बोधनहे अनवह्वरहे अनवह्वरेहे अनवह्वराणि

अर्थ: —
English: not crooked, straightforward, RV. ii, 41, 6.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬