🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:49:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनात्मक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनात्मकःअनात्मकौअनात्मकाः
द्वितीयाअनात्मकम्अनात्मकौअनात्मकान्
तृतीयाअनात्मकेनअनात्मकाभ्याम्अनात्मकैः
चतुर्थीअनात्मकायअनात्मकाभ्याम्अनात्मकेभ्यः
पञ्चमीअनात्मकात् / अनात्मकाद्अनात्मकाभ्याम्अनात्मकेभ्यः
षष्ठीअनात्मकस्यअनात्मकयोःअनात्मकानाम्
सप्तमीअनात्मकेअनात्मकयोःअनात्मकेषु
सम्बोधनहे अनात्मकहे अनात्मकौहे अनात्मकाः

अर्थ: —
English: unreal, Buddh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनात्मक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनात्मकम्अनात्मकेअनात्मकानि
द्वितीयाअनात्मकम्अनात्मकेअनात्मकानि
तृतीयाअनात्मकेनअनात्मकाभ्याम्अनात्मकैः
चतुर्थीअनात्मकायअनात्मकाभ्याम्अनात्मकेभ्यः
पञ्चमीअनात्मकात् / अनात्मकाद्अनात्मकाभ्याम्अनात्मकेभ्यः
षष्ठीअनात्मकस्यअनात्मकयोःअनात्मकानाम्
सप्तमीअनात्मकेअनात्मकयोःअनात्मकेषु
सम्बोधनहे अनात्मकहे अनात्मकेहे अनात्मकानि

अर्थ: —
English: unreal, Buddh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें