🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:57:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनार्यज (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनार्यजःअनार्यजौअनार्यजाः
द्वितीयाअनार्यजम्अनार्यजौअनार्यजान्
तृतीयाअनार्यजेनअनार्यजाभ्याम्अनार्यजैः
चतुर्थीअनार्यजायअनार्यजाभ्याम्अनार्यजेभ्यः
पञ्चमीअनार्यजात् / अनार्यजाद्अनार्यजाभ्याम्अनार्यजेभ्यः
षष्ठीअनार्यजस्यअनार्यजयोःअनार्यजानाम्
सप्तमीअनार्यजेअनार्यजयोःअनार्यजेषु
सम्बोधनहे अनार्यजहे अनार्यजौहे अनार्यजाः

अर्थ: —
English: of vile or unworthy origin

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनार्यज (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनार्यजम्अनार्यजेअनार्यजानि
द्वितीयाअनार्यजम्अनार्यजेअनार्यजानि
तृतीयाअनार्यजेनअनार्यजाभ्याम्अनार्यजैः
चतुर्थीअनार्यजायअनार्यजाभ्याम्अनार्यजेभ्यः
पञ्चमीअनार्यजात् / अनार्यजाद्अनार्यजाभ्याम्अनार्यजेभ्यः
षष्ठीअनार्यजस्यअनार्यजयोःअनार्यजानाम्
सप्तमीअनार्यजेअनार्यजयोःअनार्यजेषु
सम्बोधनहे अनार्यजहे अनार्यजेहे अनार्यजानि

अर्थ: —
English: of vile or unworthy origin

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें