🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:12:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनाहत (पुंलिङ्ग)

- आघातरहित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनाहतःअनाहतौअनाहताः
द्वितीयाअनाहतम्अनाहतौअनाहतान्
तृतीयाअनाहतेनअनाहताभ्याम्अनाहतैः
चतुर्थीअनाहतायअनाहताभ्याम्अनाहतेभ्यः
पञ्चमीअनाहतात् / अनाहताद्अनाहताभ्याम्अनाहतेभ्यः
षष्ठीअनाहतस्यअनाहतयोःअनाहतानाम्
सप्तमीअनाहतेअनाहतयोःअनाहतेषु
सम्बोधनहे अनाहतहे अनाहतौहे अनाहताः

अर्थ: - आघातरहित
संस्कृत: पर्याय: निष्प्रवाणि, तन्त्रक, नवाम्बर

📚 अमरकोश में:
• नया (बिना पहना) वस्त्र (२.६.११३) — पर्याय: निष्प्रवाणि, तन्त्रक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनाहत (नपुंसकलिङ्ग)

- आघातरहित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनाहतम्अनाहतेअनाहतानि
द्वितीयाअनाहतम्अनाहतेअनाहतानि
तृतीयाअनाहतेनअनाहताभ्याम्अनाहतैः
चतुर्थीअनाहतायअनाहताभ्याम्अनाहतेभ्यः
पञ्चमीअनाहतात् / अनाहताद्अनाहताभ्याम्अनाहतेभ्यः
षष्ठीअनाहतस्यअनाहतयोःअनाहतानाम्
सप्तमीअनाहतेअनाहतयोःअनाहतेषु
सम्बोधनहे अनाहतहे अनाहतेहे अनाहतानि

अर्थ: - आघातरहित
संस्कृत: पर्याय: निष्प्रवाणि, तन्त्रक, नवाम्बर

📚 अमरकोश में:
• नया (बिना पहना) वस्त्र (२.६.११३) — पर्याय: निष्प्रवाणि, तन्त्रक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें