🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:09:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनिबद्ध (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनिबद्धःअनिबद्धौअनिबद्धाः
द्वितीयाअनिबद्धम्अनिबद्धौअनिबद्धान्
तृतीयाअनिबद्धेनअनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धैः
चतुर्थीअनिबद्धायअनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धेभ्यः
पञ्चमीअनिबद्धात् / अनिबद्धाद्अनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धेभ्यः
षष्ठीअनिबद्धस्यअनिबद्धयोःअनिबद्धानाम्
सप्तमीअनिबद्धेअनिबद्धयोःअनिबद्धेषु
सम्बोधनहे अनिबद्धहे अनिबद्धौहे अनिबद्धाः

अर्थ: —
English: not tied down, not bound, RV. iv, 13, 5

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनिबद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनिबद्धम्अनिबद्धेअनिबद्धानि
द्वितीयाअनिबद्धम्अनिबद्धेअनिबद्धानि
तृतीयाअनिबद्धेनअनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धैः
चतुर्थीअनिबद्धायअनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धेभ्यः
पञ्चमीअनिबद्धात् / अनिबद्धाद्अनिबद्धाभ्याम्अनिबद्धेभ्यः
षष्ठीअनिबद्धस्यअनिबद्धयोःअनिबद्धानाम्
सप्तमीअनिबद्धेअनिबद्धयोःअनिबद्धेषु
सम्बोधनहे अनिबद्धहे अनिबद्धेहे अनिबद्धानि

अर्थ: —
English: not tied down, not bound, RV. iv, 13, 5

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें