🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:06:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनिर्भर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनिर्भरःअनिर्भरौअनिर्भराः
द्वितीयाअनिर्भरम्अनिर्भरौअनिर्भरान्
तृतीयाअनिर्भरेणअनिर्भराभ्याम्अनिर्भरैः
चतुर्थीअनिर्भरायअनिर्भराभ्याम्अनिर्भरेभ्यः
पञ्चमीअनिर्भरात् / अनिर्भराद्अनिर्भराभ्याम्अनिर्भरेभ्यः
षष्ठीअनिर्भरस्यअनिर्भरयोःअनिर्भराणाम्
सप्तमीअनिर्भरेअनिर्भरयोःअनिर्भरेषु
सम्बोधनहे अनिर्भरहे अनिर्भरौहे अनिर्भराः

अर्थ: —
English: not excessive, little, slight, light.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनिर्भर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनिर्भरम्अनिर्भरेअनिर्भराणि
द्वितीयाअनिर्भरम्अनिर्भरेअनिर्भराणि
तृतीयाअनिर्भरेणअनिर्भराभ्याम्अनिर्भरैः
चतुर्थीअनिर्भरायअनिर्भराभ्याम्अनिर्भरेभ्यः
पञ्चमीअनिर्भरात् / अनिर्भराद्अनिर्भराभ्याम्अनिर्भरेभ्यः
षष्ठीअनिर्भरस्यअनिर्भरयोःअनिर्भराणाम्
सप्तमीअनिर्भरेअनिर्भरयोःअनिर्भरेषु
सम्बोधनहे अनिर्भरहे अनिर्भरेहे अनिर्भराणि

अर्थ: —
English: not excessive, little, slight, light.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें