🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुजात (पुंलिङ्ग)

बाद में उत्पन्न,पीछे जन्मा हुआ,छोटा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुजातःअनुजातौअनुजाताः
द्वितीयाअनुजातम्अनुजातौअनुजातान्
तृतीयाअनुजातेनअनुजाताभ्याम्अनुजातैः
चतुर्थीअनुजातायअनुजाताभ्याम्अनुजातेभ्यः
पञ्चमीअनुजातात् / अनुजाताद्अनुजाताभ्याम्अनुजातेभ्यः
षष्ठीअनुजातस्यअनुजातयोःअनुजातानाम्
सप्तमीअनुजातेअनुजातयोःअनुजातेषु
सम्बोधनहे अनुजातहे अनुजातौहे अनुजाताः

अर्थ: बाद में उत्पन्न,पीछे जन्मा हुआ,छोटा भाई

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुजात (नपुंसकलिङ्ग)

बाद में उत्पन्न,पीछे जन्मा हुआ,छोटा भाई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुजातम्अनुजातेअनुजातानि
द्वितीयाअनुजातम्अनुजातेअनुजातानि
तृतीयाअनुजातेनअनुजाताभ्याम्अनुजातैः
चतुर्थीअनुजातायअनुजाताभ्याम्अनुजातेभ्यः
पञ्चमीअनुजातात् / अनुजाताद्अनुजाताभ्याम्अनुजातेभ्यः
षष्ठीअनुजातस्यअनुजातयोःअनुजातानाम्
सप्तमीअनुजातेअनुजातयोःअनुजातेषु
सम्बोधनहे अनुजातहे अनुजातेहे अनुजातानि

अर्थ: बाद में उत्पन्न,पीछे जन्मा हुआ,छोटा भाई

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें