🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:48:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुत्तम (पुंलिङ्ग)

- न उत्तमः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुत्तमःअनुत्तमौअनुत्तमाः
द्वितीयाअनुत्तमम्अनुत्तमौअनुत्तमान्
तृतीयाअनुत्तमेनअनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमैः
चतुर्थीअनुत्तमायअनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमेभ्यः
पञ्चमीअनुत्तमात् / अनुत्तमाद्अनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमेभ्यः
षष्ठीअनुत्तमस्यअनुत्तमयोःअनुत्तमानाम्
सप्तमीअनुत्तमेअनुत्तमयोःअनुत्तमेषु
सम्बोधनहे अनुत्तमहे अनुत्तमौहे अनुत्तमाः

अर्थ: - न उत्तमः
संस्कृत: पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, उत्तम, मुख्य

📚 अमरकोश में:
• श्रेष्ठ/मुख्य (३.१.५७) — पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, उत्तम, मुख्य, वर्य, वरेण्य, प्रवर्ह, अनवरार्ध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुत्तम (नपुंसकलिङ्ग)

- न उत्तमः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुत्तमत् / अनुत्तमद्अनुत्तमेअनुत्तमानि
द्वितीयाअनुत्तमत् / अनुत्तमद्अनुत्तमेअनुत्तमानि
तृतीयाअनुत्तमेनअनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमैः
चतुर्थीअनुत्तमस्मैअनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमेभ्यः
पञ्चमीअनुत्तमस्मात् / अनुत्तमस्माद्अनुत्तमाभ्याम्अनुत्तमेभ्यः
षष्ठीअनुत्तमस्यअनुत्तमयोःअनुत्तमेषाम्
सप्तमीअनुत्तमस्मिन्अनुत्तमयोःअनुत्तमेषु
सम्बोधनहे अनुत्तमत् / हे अनुत्तमद्हे अनुत्तमेहे अनुत्तमानि

अर्थ: - न उत्तमः
संस्कृत: पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, उत्तम, मुख्य

📚 अमरकोश में:
• श्रेष्ठ/मुख्य (३.१.५७) — पर्याय: प्रधान, प्रमुख, प्रवेक, उत्तम, मुख्य, वर्य, वरेण्य, प्रवर्ह, अनवरार्ध्य

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें