🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:16:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुद्धत (पुंलिङ्ग)

- जो अहंकारी या गर्वयुक्त न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुद्धतःअनुद्धतौअनुद्धताः
द्वितीयाअनुद्धतम्अनुद्धतौअनुद्धतान्
तृतीयाअनुद्धतेनअनुद्धताभ्याम्अनुद्धतैः
चतुर्थीअनुद्धतायअनुद्धताभ्याम्अनुद्धतेभ्यः
पञ्चमीअनुद्धतात् / अनुद्धताद्अनुद्धताभ्याम्अनुद्धतेभ्यः
षष्ठीअनुद्धतस्यअनुद्धतयोःअनुद्धतानाम्
सप्तमीअनुद्धतेअनुद्धतयोःअनुद्धतेषु
सम्बोधनहे अनुद्धतहे अनुद्धतौहे अनुद्धताः

अर्थ: - जो अहंकारी या गर्वयुक्त न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुद्धत (नपुंसकलिङ्ग)

- जो अहंकारी या गर्वयुक्त न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुद्धतम्अनुद्धतेअनुद्धतानि
द्वितीयाअनुद्धतम्अनुद्धतेअनुद्धतानि
तृतीयाअनुद्धतेनअनुद्धताभ्याम्अनुद्धतैः
चतुर्थीअनुद्धतायअनुद्धताभ्याम्अनुद्धतेभ्यः
पञ्चमीअनुद्धतात् / अनुद्धताद्अनुद्धताभ्याम्अनुद्धतेभ्यः
षष्ठीअनुद्धतस्यअनुद्धतयोःअनुद्धतानाम्
सप्तमीअनुद्धतेअनुद्धतयोःअनुद्धतेषु
सम्बोधनहे अनुद्धतहे अनुद्धतेहे अनुद्धतानि

अर्थ: - जो अहंकारी या गर्वयुक्त न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬