🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:34:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

नत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप अनुनत = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानतःनतौनताः
द्वितीयानतम्नतौनतान्
तृतीयानतेननताभ्याम्नतैः
चतुर्थीनतायनताभ्याम्नतेभ्यः
पञ्चमीनतात् / नताद्नताभ्याम्नतेभ्यः
षष्ठीनतस्यनतयोःनतानाम्
सप्तमीनतेनतयोःनतेषु
सम्बोधनहे नतहे नतौहे नताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, आविद्ध, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप अनुनत = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानतम्नतेनतानि
द्वितीयानतम्नतेनतानि
तृतीयानतेननताभ्याम्नतैः
चतुर्थीनतायनताभ्याम्नतेभ्यः
पञ्चमीनतात् / नताद्नताभ्याम्नतेभ्यः
षष्ठीनतस्यनतयोःनतानाम्
सप्तमीनतेनतयोःनतेषु
सम्बोधनहे नतहे नतेहे नतानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित

📚 अमरकोश में:
• टेढ़ा (३.१.७०) — पर्याय: अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुंचित, आविद्ध, कुटिल, भुग्न, वेल्लित, वक्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें