🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:46:39 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुपदवी (पुंलिङ्ग)

मार्ग,सड़क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुपदवीःअनुपदवियौअनुपदवियः
द्वितीयाअनुपदवियम्अनुपदवियौअनुपदवियः
तृतीयाअनुपदवियाअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभिः
चतुर्थीअनुपदवियेअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभ्यः
पञ्चमीअनुपदवियःअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभ्यः
षष्ठीअनुपदवियःअनुपदवियोःअनुपदवियाम्
सप्तमीअनुपदवियिअनुपदवियोःअनुपदवीषु
सम्बोधनहे अनुपदवीःहे अनुपदवियौहे अनुपदवियः

अर्थ: मार्ग,सड़क

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुपदवी (स्त्रीलिङ्ग)

मार्ग,सड़क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुपदवीअनुपदव्यौअनुपदव्यः
द्वितीयाअनुपदवीम्अनुपदव्यौअनुपदवीः
तृतीयाअनुपदव्याअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभिः
चतुर्थीअनुपदव्यैअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभ्यः
पञ्चमीअनुपदव्याःअनुपदवीभ्याम्अनुपदवीभ्यः
षष्ठीअनुपदव्याःअनुपदव्योःअनुपदवीनाम्
सप्तमीअनुपदव्याम्अनुपदव्योःअनुपदवीषु
सम्बोधनहे अनुपदविहे अनुपदव्यौहे अनुपदव्यः

अर्थ: मार्ग,सड़क
English: a road followed after another, BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬