🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:55:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुपधि (पुंलिङ्ग)

"छलरहित,कपटरहित"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुपधिःअनुपधीअनुपधयः
द्वितीयाअनुपधिम्अनुपधीअनुपधीन्
तृतीयाअनुपधिनाअनुपधिभ्याम्अनुपधिभिः
चतुर्थीअनुपधयेअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
पञ्चमीअनुपधेःअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
षष्ठीअनुपधेःअनुपध्योःअनुपधीनाम्
सप्तमीअनुपधौअनुपध्योःअनुपधिषु
सम्बोधनहे अनुपधेहे अनुपधीहे अनुपधयः

अर्थ: "छलरहित,कपटरहित"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुपधि (स्त्रीलिङ्ग)

"छलरहित,कपटरहित"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुपधिःअनुपधीअनुपधयः
द्वितीयाअनुपधिम्अनुपधीअनुपधीः
तृतीयाअनुपध्याअनुपधिभ्याम्अनुपधिभिः
चतुर्थीअनुपधये / अनुपध्यैअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
पञ्चमीअनुपधेः / अनुपध्याःअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
षष्ठीअनुपधेः / अनुपध्याःअनुपध्योःअनुपधीनाम्
सप्तमीअनुपधौ / अनुपध्याम्अनुपध्योःअनुपधिषु
सम्बोधनहे अनुपधेहे अनुपधीहे अनुपधयः

अर्थ: "छलरहित,कपटरहित"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुपधि (नपुंसकलिङ्ग)

"छलरहित,कपटरहित"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुपधिअनुपधिनीअनुपधीनि
द्वितीयाअनुपधिअनुपधिनीअनुपधीनि
तृतीयाअनुपधिनाअनुपधिभ्याम्अनुपधिभिः
चतुर्थीअनुपधिनेअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
पञ्चमीअनुपधिनःअनुपधिभ्याम्अनुपधिभ्यः
षष्ठीअनुपधिनःअनुपधिनोःअनुपधीनाम्
सप्तमीअनुपधिनिअनुपधिनोःअनुपधिषु
सम्बोधनहे अनुपधि / हे अनुपधेहे अनुपधिनीहे अनुपधीनि

अर्थ: "छलरहित,कपटरहित"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬