🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:34:03 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुभूति (पुंलिङ्ग)

साक्षात् प्रत्यक्ष ज्ञान,व्यक्तिगत निरीक्षण और प्रयोग से प्राप्त ज्ञान,मन के संस्कार जो स्मृतिजन्य न हों ज्ञान काएक भेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुभूतिःअनुभूतीअनुभूतयः
द्वितीयाअनुभूतिम्अनुभूतीअनुभूतीन्
तृतीयाअनुभूतिनाअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभिः
चतुर्थीअनुभूतयेअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभ्यः
पञ्चमीअनुभूतेःअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभ्यः
षष्ठीअनुभूतेःअनुभूत्योःअनुभूतीनाम्
सप्तमीअनुभूतौअनुभूत्योःअनुभूतिषु
सम्बोधनहे अनुभूतेहे अनुभूतीहे अनुभूतयः

अर्थ: साक्षात् प्रत्यक्ष ज्ञान,व्यक्तिगत निरीक्षण और प्रयोग से प्राप्त ज्ञान,मन के संस्कार जो स्मृतिजन्य न हों ज्ञान काएक भेद

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुभूति (स्त्रीलिङ्ग)

साक्षात् प्रत्यक्ष ज्ञान,व्यक्तिगत निरीक्षण और प्रयोग से प्राप्त ज्ञान,मन के संस्कार जो स्मृतिजन्य न हों ज्ञान काएक भेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुभूतिःअनुभूतीअनुभूतयः
द्वितीयाअनुभूतिम्अनुभूतीअनुभूतीः
तृतीयाअनुभूत्याअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभिः
चतुर्थीअनुभूतये / अनुभूत्यैअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभ्यः
पञ्चमीअनुभूतेः / अनुभूत्याःअनुभूतिभ्याम्अनुभूतिभ्यः
षष्ठीअनुभूतेः / अनुभूत्याःअनुभूत्योःअनुभूतीनाम्
सप्तमीअनुभूतौ / अनुभूत्याम्अनुभूत्योःअनुभूतिषु
सम्बोधनहे अनुभूतेहे अनुभूतीहे अनुभूतयः

अर्थ: साक्षात् प्रत्यक्ष ज्ञान,व्यक्तिगत निरीक्षण और प्रयोग से प्राप्त ज्ञान,मन के संस्कार जो स्मृतिजन्य न हों ज्ञान काएक भेद
English: perception

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें