🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:40:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुष्ठि (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुष्ठिःअनुष्ठीअनुष्ठयः
द्वितीयाअनुष्ठिम्अनुष्ठीअनुष्ठीः
तृतीयाअनुष्ठ्याअनुष्ठिभ्याम्अनुष्ठिभिः
चतुर्थीअनुष्ठये / अनुष्ठ्यैअनुष्ठिभ्याम्अनुष्ठिभ्यः
पञ्चमीअनुष्ठेः / अनुष्ठ्याःअनुष्ठिभ्याम्अनुष्ठिभ्यः
षष्ठीअनुष्ठेः / अनुष्ठ्याःअनुष्ठ्योःअनुष्ठीनाम्
सप्तमीअनुष्ठौ / अनुष्ठ्याम्अनुष्ठ्योःअनुष्ठिषु
सम्बोधनहे अनुष्ठेहे अनुष्ठीहे अनुष्ठयः

अर्थ: —
English: ‘being near, present, at hand’

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬