🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अनुष्णक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुष्णकःअनुष्णकौअनुष्णकाः
द्वितीयाअनुष्णकम्अनुष्णकौअनुष्णकान्
तृतीयाअनुष्णकेनअनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकैः
चतुर्थीअनुष्णकायअनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकेभ्यः
पञ्चमीअनुष्णकात् / अनुष्णकाद्अनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकेभ्यः
षष्ठीअनुष्णकस्यअनुष्णकयोःअनुष्णकानाम्
सप्तमीअनुष्णकेअनुष्णकयोःअनुष्णकेषु
सम्बोधनहे अनुष्णकहे अनुष्णकौहे अनुष्णकाः

अर्थ: —
English: not hot, cold

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अनुष्णक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअनुष्णकम्अनुष्णकेअनुष्णकानि
द्वितीयाअनुष्णकम्अनुष्णकेअनुष्णकानि
तृतीयाअनुष्णकेनअनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकैः
चतुर्थीअनुष्णकायअनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकेभ्यः
पञ्चमीअनुष्णकात् / अनुष्णकाद्अनुष्णकाभ्याम्अनुष्णकेभ्यः
षष्ठीअनुष्णकस्यअनुष्णकयोःअनुष्णकानाम्
सप्तमीअनुष्णकेअनुष्णकयोःअनुष्णकेषु
सम्बोधनहे अनुष्णकहे अनुष्णकेहे अनुष्णकानि

अर्थ: —
English: not hot, cold

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬