🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:10:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्तिका (स्त्रीलिङ्ग)

स्वार्थे कन् टाप् बड़ी बहन

🔎 आपका लिखा रूप अन्तिके = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्तिकाअन्तिकेअन्तिकाः
द्वितीयाअन्तिकाम्अन्तिकेअन्तिकाः
तृतीयाअन्तिकयाअन्तिकाभ्याम्अन्तिकाभिः
चतुर्थीअन्तिकायैअन्तिकाभ्याम्अन्तिकाभ्यः
पञ्चमीअन्तिकायाःअन्तिकाभ्याम्अन्तिकाभ्यः
षष्ठीअन्तिकायाःअन्तिकयोःअन्तिकानाम्
सप्तमीअन्तिकायाम्अन्तिकयोःअन्तिकासु
सम्बोधनहे अन्तिकेहे अन्तिकेहे अन्तिकाः

अर्थ: स्वार्थे कन् टाप् बड़ी बहन
संस्कृत: चुल्लिः · पर्याय: अश्मन्त, उद्धान, अधिश्रयणी, चुल्ली

📚 अमरकोश में:
• चूल्हा (२.९.२९) — पर्याय: अश्मन्त, उद्धान, अधिश्रयणी, चुल्लि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अन्तिक (पुंलिङ्ग)

निकट, समीप

🔎 आपका लिखा रूप अन्तिके = सप्तमी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्तिकःअन्तिकौअन्तिकाः
द्वितीयाअन्तिकम्अन्तिकौअन्तिकान्
तृतीयाअन्तिकेनअन्तिकाभ्याम्अन्तिकैः
चतुर्थीअन्तिकायअन्तिकाभ्याम्अन्तिकेभ्यः
पञ्चमीअन्तिकात् / अन्तिकाद्अन्तिकाभ्याम्अन्तिकेभ्यः
षष्ठीअन्तिकस्यअन्तिकयोःअन्तिकानाम्
सप्तमीअन्तिकेअन्तिकयोःअन्तिकेषु
सम्बोधनहे अन्तिकहे अन्तिकौहे अन्तिकाः

अर्थ: निकट, समीप
संस्कृत: पर्याय: समीप, निकट, आसन्न, सन्निकृष्ट, सनीड

📚 अमरकोश में:
• समीप के और नाम (३.१.६६) — पर्याय: सदेश, अभ्याश, सविध, समर्याद, सवेश, उपकण्ठ, अभ्यर्ण, अभ्यग्र

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें