🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:38:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्न (नपुंसकलिङ्ग)

वा " सामान्यतः भोजन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्नम्अन्नेअन्नानि
द्वितीयाअन्नम्अन्नेअन्नानि
तृतीयाअन्नेनअन्नाभ्याम्अन्नैः
चतुर्थीअन्नायअन्नाभ्याम्अन्नेभ्यः
पञ्चमीअन्नात् / अन्नाद्अन्नाभ्याम्अन्नेभ्यः
षष्ठीअन्नस्यअन्नयोःअन्नानाम्
सप्तमीअन्नेअन्नयोःअन्नेषु
सम्बोधनहे अन्नहे अन्नेहे अन्नानि

अर्थ: वा " सामान्यतः भोजन
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्ध, ओदन, दीदिवि

📚 अमरकोश में:
• कशिपु (३.३.१३८) — पर्याय: वस्त्र
• भात (पका चावल) (२.९.४९) — पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्धस्, ओदन, दीदिवि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अन्न (पुंलिङ्ग)

वा " सूर्य

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्नःअन्नौअन्नाः
द्वितीयाअन्नम्अन्नौअन्नान्
तृतीयाअन्नेनअन्नाभ्याम्अन्नैः
चतुर्थीअन्नायअन्नाभ्याम्अन्नेभ्यः
पञ्चमीअन्नात् / अन्नाद्अन्नाभ्याम्अन्नेभ्यः
षष्ठीअन्नस्यअन्नयोःअन्नानाम्
सप्तमीअन्नेअन्नयोःअन्नेषु
सम्बोधनहे अन्नहे अन्नौहे अन्नाः

अर्थ: वा " सूर्य
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्ध, ओदन, दीदिवि

📚 अमरकोश में:
• कशिपु (३.३.१३८) — पर्याय: वस्त्र
• भात (पका चावल) (२.९.४९) — पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्धस्, ओदन, दीदिवि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें