🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:14:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्यजात (पुंलिङ्ग)

भिन्न कुल में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्यजातःअन्यजातौअन्यजाताः
द्वितीयाअन्यजातम्अन्यजातौअन्यजातान्
तृतीयाअन्यजातेनअन्यजाताभ्याम्अन्यजातैः
चतुर्थीअन्यजातायअन्यजाताभ्याम्अन्यजातेभ्यः
पञ्चमीअन्यजातात् / अन्यजाताद्अन्यजाताभ्याम्अन्यजातेभ्यः
षष्ठीअन्यजातस्यअन्यजातयोःअन्यजातानाम्
सप्तमीअन्यजातेअन्यजातयोःअन्यजातेषु
सम्बोधनहे अन्यजातहे अन्यजातौहे अन्यजाताः

अर्थ: भिन्न कुल में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अन्यजात (नपुंसकलिङ्ग)

भिन्न कुल में उत्पन्न

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्यजातम्अन्यजातेअन्यजातानि
द्वितीयाअन्यजातम्अन्यजातेअन्यजातानि
तृतीयाअन्यजातेनअन्यजाताभ्याम्अन्यजातैः
चतुर्थीअन्यजातायअन्यजाताभ्याम्अन्यजातेभ्यः
पञ्चमीअन्यजातात् / अन्यजाताद्अन्यजाताभ्याम्अन्यजातेभ्यः
षष्ठीअन्यजातस्यअन्यजातयोःअन्यजातानाम्
सप्तमीअन्यजातेअन्यजातयोःअन्यजातेषु
सम्बोधनहे अन्यजातहे अन्यजातेहे अन्यजातानि

अर्थ: भिन्न कुल में उत्पन्न

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें