🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:17:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्वर्थ (पुंलिङ्ग)

शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा ही लिसका अर्थ आसानी से जाना जा सके,भाव के अनुकूल,सार्थक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्वर्थःअन्वर्थौअन्वर्थाः
द्वितीयाअन्वर्थम्अन्वर्थौअन्वर्थान्
तृतीयाअन्वर्थेनअन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थैः
चतुर्थीअन्वर्थायअन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थेभ्यः
पञ्चमीअन्वर्थात् / अन्वर्थाद्अन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थेभ्यः
षष्ठीअन्वर्थस्यअन्वर्थयोःअन्वर्थानाम्
सप्तमीअन्वर्थेअन्वर्थयोःअन्वर्थेषु
सम्बोधनहे अन्वर्थहे अन्वर्थौहे अन्वर्थाः

अर्थ: शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा ही लिसका अर्थ आसानी से जाना जा सके,भाव के अनुकूल,सार्थक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अन्वर्थ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा ही लिसका अर्थ आसानी से जाना जा सके,भाव के अनुकूल,सार्थक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्वर्थम्अन्वर्थेअन्वर्थानि
द्वितीयाअन्वर्थम्अन्वर्थेअन्वर्थानि
तृतीयाअन्वर्थेनअन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थैः
चतुर्थीअन्वर्थायअन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थेभ्यः
पञ्चमीअन्वर्थात् / अन्वर्थाद्अन्वर्थाभ्याम्अन्वर्थेभ्यः
षष्ठीअन्वर्थस्यअन्वर्थयोःअन्वर्थानाम्
सप्तमीअन्वर्थेअन्वर्थयोःअन्वर्थेषु
सम्बोधनहे अन्वर्थहे अन्वर्थेहे अन्वर्थानि

अर्थ: शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा ही लिसका अर्थ आसानी से जाना जा सके,भाव के अनुकूल,सार्थक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें