🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:04:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्ववाय (पुंलिङ्ग)

जाति, कुल, वशं

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्ववायःअन्ववायौअन्ववायाः
द्वितीयाअन्ववायम्अन्ववायौअन्ववायान्
तृतीयाअन्ववायेनअन्ववायाभ्याम्अन्ववायैः
चतुर्थीअन्ववायायअन्ववायाभ्याम्अन्ववायेभ्यः
पञ्चमीअन्ववायात् / अन्ववायाद्अन्ववायाभ्याम्अन्ववायेभ्यः
षष्ठीअन्ववायस्यअन्ववाययोःअन्ववायानाम्
सप्तमीअन्ववायेअन्ववाययोःअन्ववायेषु
सम्बोधनहे अन्ववायहे अन्ववायौहे अन्ववायाः

अर्थ: जाति, कुल, वशं
संस्कृत: पर्याय: सन्तति, गोत्र, जनन, कुल, अभिजन

📚 अमरकोश में:
• वंश के नाम (२.७.१) — पर्याय: सन्तति, गोत्र, जनन, कुल, अभिजन, अन्वय, वंश, सन्तान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें