🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:06:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अन्वाचय (पुंलिङ्ग)

प्राधान कार्य का कथन करके गौण कार्य की उक्ति, मुख्य पदार्थ के साथ गौण पदार्थ का जोड़ना,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअन्वाचयःअन्वाचयौअन्वाचयाः
द्वितीयाअन्वाचयम्अन्वाचयौअन्वाचयान्
तृतीयाअन्वाचयेनअन्वाचयाभ्याम्अन्वाचयैः
चतुर्थीअन्वाचयायअन्वाचयाभ्याम्अन्वाचयेभ्यः
पञ्चमीअन्वाचयात् / अन्वाचयाद्अन्वाचयाभ्याम्अन्वाचयेभ्यः
षष्ठीअन्वाचयस्यअन्वाचययोःअन्वाचयानाम्
सप्तमीअन्वाचयेअन्वाचययोःअन्वाचयेषु
सम्बोधनहे अन्वाचयहे अन्वाचयौहे अन्वाचयाः

अर्थ: प्राधान कार्य का कथन करके गौण कार्य की उक्ति, मुख्य पदार्थ के साथ गौण पदार्थ का जोड़ना,

📚 अमरकोश में:
• 'च' (३.३.२५६) — पर्याय: समाहार, इतरेतर, समुच्चय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें