🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:09:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपकर्षक (पुंलिङ्ग)

कम करने वाला, घटाने वाला, से निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपकर्षकःअपकर्षकौअपकर्षकाः
द्वितीयाअपकर्षकम्अपकर्षकौअपकर्षकान्
तृतीयाअपकर्षकेणअपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकैः
चतुर्थीअपकर्षकायअपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकेभ्यः
पञ्चमीअपकर्षकात् / अपकर्षकाद्अपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकेभ्यः
षष्ठीअपकर्षकस्यअपकर्षकयोःअपकर्षकाणाम्
सप्तमीअपकर्षकेअपकर्षकयोःअपकर्षकेषु
सम्बोधनहे अपकर्षकहे अपकर्षकौहे अपकर्षकाः

अर्थ: कम करने वाला, घटाने वाला, से निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपकर्षक (नपुंसकलिङ्ग)

कम करने वाला, घटाने वाला, से निकालने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपकर्षकम्अपकर्षकेअपकर्षकाणि
द्वितीयाअपकर्षकम्अपकर्षकेअपकर्षकाणि
तृतीयाअपकर्षकेणअपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकैः
चतुर्थीअपकर्षकायअपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकेभ्यः
पञ्चमीअपकर्षकात् / अपकर्षकाद्अपकर्षकाभ्याम्अपकर्षकेभ्यः
षष्ठीअपकर्षकस्यअपकर्षकयोःअपकर्षकाणाम्
सप्तमीअपकर्षकेअपकर्षकयोःअपकर्षकेषु
सम्बोधनहे अपकर्षकहे अपकर्षकेहे अपकर्षकाणि

अर्थ: कम करने वाला, घटाने वाला, से निकालने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬