🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:50:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपकर्षण (नपुंसकलिङ्ग)

दूर करना, खींचकर दूर करना या नीचे ले जाना, वञ्चित करना, निकाल देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपकर्षणम्अपकर्षणेअपकर्षणानि
द्वितीयाअपकर्षणम्अपकर्षणेअपकर्षणानि
तृतीयाअपकर्षणेनअपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणैः
चतुर्थीअपकर्षणायअपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणेभ्यः
पञ्चमीअपकर्षणात् / अपकर्षणाद्अपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणेभ्यः
षष्ठीअपकर्षणस्यअपकर्षणयोःअपकर्षणानाम्
सप्तमीअपकर्षणेअपकर्षणयोःअपकर्षणेषु
सम्बोधनहे अपकर्षणहे अपकर्षणेहे अपकर्षणानि

अर्थ: दूर करना, खींचकर दूर करना या नीचे ले जाना, वञ्चित करना, निकाल देना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपकर्षण (पुंलिङ्ग)

दूर करना, खींचकर दूर करना या नीचे ले जाना, वञ्चित करना, निकाल देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपकर्षणःअपकर्षणौअपकर्षणाः
द्वितीयाअपकर्षणम्अपकर्षणौअपकर्षणान्
तृतीयाअपकर्षणेनअपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणैः
चतुर्थीअपकर्षणायअपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणेभ्यः
पञ्चमीअपकर्षणात् / अपकर्षणाद्अपकर्षणाभ्याम्अपकर्षणेभ्यः
षष्ठीअपकर्षणस्यअपकर्षणयोःअपकर्षणानाम्
सप्तमीअपकर्षणेअपकर्षणयोःअपकर्षणेषु
सम्बोधनहे अपकर्षणहे अपकर्षणौहे अपकर्षणाः

अर्थ: दूर करना, खींचकर दूर करना या नीचे ले जाना, वञ्चित करना, निकाल देना
English: taking away, forcing away, removing, diminishing

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें