🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:16:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपच्छेद (पुंलिङ्ग)

काट कर दूर कर देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपच्छेदःअपच्छेदौअपच्छेदाः
द्वितीयाअपच्छेदम्अपच्छेदौअपच्छेदान्
तृतीयाअपच्छेदेनअपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदैः
चतुर्थीअपच्छेदायअपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदेभ्यः
पञ्चमीअपच्छेदात् / अपच्छेदाद्अपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदेभ्यः
षष्ठीअपच्छेदस्यअपच्छेदयोःअपच्छेदानाम्
सप्तमीअपच्छेदेअपच्छेदयोःअपच्छेदेषु
सम्बोधनहे अपच्छेदहे अपच्छेदौहे अपच्छेदाः

अर्थ: काट कर दूर कर देना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपच्छेद (नपुंसकलिङ्ग)

काट कर दूर कर देना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपच्छेदम्अपच्छेदेअपच्छेदानि
द्वितीयाअपच्छेदम्अपच्छेदेअपच्छेदानि
तृतीयाअपच्छेदेनअपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदैः
चतुर्थीअपच्छेदायअपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदेभ्यः
पञ्चमीअपच्छेदात् / अपच्छेदाद्अपच्छेदाभ्याम्अपच्छेदेभ्यः
षष्ठीअपच्छेदस्यअपच्छेदयोःअपच्छेदानाम्
सप्तमीअपच्छेदेअपच्छेदयोःअपच्छेदेषु
सम्बोधनहे अपच्छेदहे अपच्छेदेहे अपच्छेदानि

अर्थ: काट कर दूर कर देना
English: cutting off or away

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬