🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:25:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपटु (पुंलिङ्ग)

"अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपटुःअपटूअपटवः
द्वितीयाअपटुम्अपटूअपटून्
तृतीयाअपटुनाअपटुभ्याम्अपटुभिः
चतुर्थीअपटवेअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
पञ्चमीअपटोःअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
षष्ठीअपटोःअपट्वोःअपटूनाम्
सप्तमीअपटौअपट्वोःअपटुषु
सम्बोधनहे अपटोहे अपटूहे अपटवः

अर्थ: "अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"
संस्कृत: पर्याय: आमयाविन्, विकृत, व्याधित, आतुर, अभ्यमित

📚 अमरकोश में:
• रोगी (२.६.५८) — पर्याय: आमयावी, विकृत, व्याधित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपटु (स्त्रीलिङ्ग)

"अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपटुःअपटूअपटवः
द्वितीयाअपटुम्अपटूअपटूः
तृतीयाअपट्वाअपटुभ्याम्अपटुभिः
चतुर्थीअपटवे / अपट्वैअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
पञ्चमीअपटोः / अपट्वाःअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
षष्ठीअपटोः / अपट्वाःअपट्वोःअपटूनाम्
सप्तमीअपटौ / अपट्वाम्अपट्वोःअपटुषु
सम्बोधनहे अपटोहे अपटूहे अपटवः

अर्थ: "अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"
संस्कृत: पर्याय: आमयाविन्, विकृत, व्याधित, आतुर, अभ्यमित

📚 अमरकोश में:
• रोगी (२.६.५८) — पर्याय: आमयावी, विकृत, व्याधित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपटु (नपुंसकलिङ्ग)

"अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपटुअपटुनीअपटूनि
द्वितीयाअपटुअपटुनीअपटूनि
तृतीयाअपटुनाअपटुभ्याम्अपटुभिः
चतुर्थीअपटुने / अपटवेअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
पञ्चमीअपटुनः / अपटोःअपटुभ्याम्अपटुभ्यः
षष्ठीअपटुनः / अपटोःअपटुनोः / अपट्वोःअपटूनाम्
सप्तमीअपटुनि / अपटौअपटुनोः / अपट्वोःअपटुषु
सम्बोधनहे अपटु / हे अपटोहे अपटुनीहे अपटूनि

अर्थ: "अनिपुण, अदक्ष, मंदबुद्धि, भोंदू"
संस्कृत: पर्याय: आमयाविन्, विकृत, व्याधित, आतुर, अभ्यमित

📚 अमरकोश में:
• रोगी (२.६.५८) — पर्याय: आमयावी, विकृत, व्याधित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें