🕉️ 21 November 2026, Saturday · 07:30:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपत्नीक (पुंलिङ्ग)

जिसकी पत्नी न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपत्नीकःअपत्नीकौअपत्नीकाः
द्वितीयाअपत्नीकम्अपत्नीकौअपत्नीकान्
तृतीयाअपत्नीकेनअपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकैः
चतुर्थीअपत्नीकायअपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकेभ्यः
पञ्चमीअपत्नीकात् / अपत्नीकाद्अपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकेभ्यः
षष्ठीअपत्नीकस्यअपत्नीकयोःअपत्नीकानाम्
सप्तमीअपत्नीकेअपत्नीकयोःअपत्नीकेषु
सम्बोधनहे अपत्नीकहे अपत्नीकौहे अपत्नीकाः

अर्थ: जिसकी पत्नी न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपत्नीक (नपुंसकलिङ्ग)

जिसकी पत्नी न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपत्नीकम्अपत्नीकेअपत्नीकानि
द्वितीयाअपत्नीकम्अपत्नीकेअपत्नीकानि
तृतीयाअपत्नीकेनअपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकैः
चतुर्थीअपत्नीकायअपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकेभ्यः
पञ्चमीअपत्नीकात् / अपत्नीकाद्अपत्नीकाभ्याम्अपत्नीकेभ्यः
षष्ठीअपत्नीकस्यअपत्नीकयोःअपत्नीकानाम्
सप्तमीअपत्नीकेअपत्नीकयोःअपत्नीकेषु
सम्बोधनहे अपत्नीकहे अपत्नीकेहे अपत्नीकानि

अर्थ: जिसकी पत्नी न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें