🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:39:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अपत्यद (पुंलिङ्ग)

अपति (जिसका स्वामी न हो, जिसका पति न हो) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपत्यदःअपत्यदौअपत्यदाः
द्वितीयाअपत्यदम्अपत्यदौअपत्यदान्
तृतीयाअपत्यदेनअपत्यदाभ्याम्अपत्यदैः
चतुर्थीअपत्यदायअपत्यदाभ्याम्अपत्यदेभ्यः
पञ्चमीअपत्यदात् / अपत्यदाद्अपत्यदाभ्याम्अपत्यदेभ्यः
षष्ठीअपत्यदस्यअपत्यदयोःअपत्यदानाम्
सप्तमीअपत्यदेअपत्यदयोःअपत्यदेषु
सम्बोधनहे अपत्यदहे अपत्यदौहे अपत्यदाः

अर्थ: अपति (जिसका स्वामी न हो, जिसका पति न हो) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)
English: giving offspring

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अपत्यद (नपुंसकलिङ्ग)

अपति (जिसका स्वामी न हो, जिसका पति न हो) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअपत्यदम्अपत्यदेअपत्यदानि
द्वितीयाअपत्यदम्अपत्यदेअपत्यदानि
तृतीयाअपत्यदेनअपत्यदाभ्याम्अपत्यदैः
चतुर्थीअपत्यदायअपत्यदाभ्याम्अपत्यदेभ्यः
पञ्चमीअपत्यदात् / अपत्यदाद्अपत्यदाभ्याम्अपत्यदेभ्यः
षष्ठीअपत्यदस्यअपत्यदयोःअपत्यदानाम्
सप्तमीअपत्यदेअपत्यदयोःअपत्यदेषु
सम्बोधनहे अपत्यदहे अपत्यदेहे अपत्यदानि

अर्थ: अपति (जिसका स्वामी न हो, जिसका पति न हो) + अद (खाने वाला, निगलने वाला)
English: giving offspring

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें